Kwartalniki | Reakcje

Uczelniana rzeczywistość w dobie 2.0

Jakiś czas temu tematem numer jeden w środowisku akademickim była przeprowadzana właśnie reforma 2.0. Nie tak dawno wszyscy żyliśmy nadchodzącymi zmianami. Jak wygląda obecnie sytuacja? Jak przeprowadzone zmiany oddziałują na naszą uczelnianą rzeczywistość? Dziś z perspektywy czasu możemy przyjrzeć się temu, co zmieniły one w naszym akademickim życiu.

Przenieśmy się na moment pamięcią do wydarzeń z 2018 roku. ,,Konstytucja dla nauki’’ inaczej zwana Ustawą 2.0, regulująca prawo o nauce i szkolnictwie wyższym, zanim weszła w życie wywołała niemałe zamieszanie w środowisku akademickim. Jak dobrze wiemy zaproponowane przez Ministerstwo Nauki i Szkolnictwa Wyższego zmiany wywołały dyskusję wśród opinii publicznej, a także wśród rządzących. W konsekwencji, w toku prac parlamentarnych przyjęto wiele poprawek. Ostatecznie ustawa weszła w życie 01.19.2018 r. Wprowadzenie zmian miało być początkiem tworzenia nowej kultury jakości na polskich uczelniach. W związku z przeprowadzoną reformą oczekuje się, że wzrośnie jakość badań naukowych oraz kształcenia, a także społeczna pozycja uczelni wyższych na arenie międzynarodowej, co w konsekwencji miałoby uczynić polskie uniwersytety bardziej rozpoznawalnymi na świecie. Inspirację w konstruowaniu Ustawy 2.0 stanowiły kraje Europy Zachodniej oraz Stany Zjednoczone, których większość uniwersytetów posiada mocną pozycję. Po niespełna dwóch latach od przeprowadzenia reformy możemy zauważyć jej pierwsze efekty. Przyjrzyjmy się więc teraz poszczególnym obszarom, które zostały nią objęte oraz temu, jak zmieniło się życie naszej Alma Mater po wdrożeniu Ustawy o szkolnictwie wyższym. Pragnę omówić te kwestie, które dla większości studentów mogą być szczególnie ważne i poruszają znaczące dla nas aspekty. 

Po pierwsze kształcenie i rozwój
Kształcenie w formie 2.0 jest w dużym stopniu ukierunkowane na jego jakość. Kierunki studiów prowadzone przez wydziały zostały przypisane do nowych dyscyplin naukowych, jednocześnie połączone zostały kierunki o tej samej nazwie lub tych samych efektach kształcenia do tej samej dyscypliny. Celem tego działania jest zwiększenie interdyscyplinarności badań. Klasyfikacja ta została utworzona na wzór standardów międzynarodowych. Jeśli chodzi natomiast o nakłady finansowe na rozwój nauki, w ramach nowych inicjatyw doskonałości zarówno uczelnie o mocnej pozycji w Polsce oraz mniejsze ośrodki badawcze będą mieć szansę na zdobycie środków pieniężnych na dalszy rozwój, a to za sprawą konkursu ,,Inicjatywa doskonałości- uczelnia badawcza’’ do którego mogą przystępować uczelnie kategorii A i A+ oraz ,,Regionalna Inicjatywa Doskonałości’’ w której udział mogą wziąć regionalne ośrodki naukowe.

Sprawy studenckie 
Każda rekrutująca się osoba musi zostać zapoznana z pełnym katalogiem opłat, jakie musi ponieść w trakcie studiów. W celu ochrony praw studenta wprowadzono również zapis, który gwarantuje niezmienność ponoszonych kosztów przez cały okres studiowania. Ponadto dużym ułatwieniem jest ujednolicenie zasad przyznawania kredytów studenckich oraz stypendiów socjalnych. Dochód będzie przeliczany w ten sam sposób, dzięki czemu sama procedura przyznawania tych świadczeń przebiegać będzie sprawniej, a także ograniczy stopień biurokratyzacji. Ponadto ustawa w znaczny sposób umacnia prawa studentów. Reprezentujący interesy studentów samorząd ma wpływ na wiele decyzji w kwestiach finansowych, jak wynika między innymi z art. 414 ust. 1, Rektor w porozumieniu z samorządem studenckim dokonuje podziału dotacji finansowych. Dodatkowo zgodnie z art. 84. ust.1 student ma również prawo do przeszkolenia w zakresie praw i obowiązków studenta, które prowadzić ma samorząd studencki we współpracy z Parlamentem Studentów Rzeczypospolitej Polskiej. 

Nowe szkoły doktorantów
Zapewne wśród naszych czytelników znajdują się osoby, które choć raz w swoim uczelnianym życiu rozważały zrobienie kariery naukowej. Ustawa 2.0 reguluje również i ten obszar. Obecnie kształcenie w szkołach doktorskich trwa od 6 do 8 semestrów. Zakończone jest ono złożeniem rozprawy doktorskiej. Kształcenie prowadzone jest na podstawie programu kształcenia oraz indywidualnego planu badawczego, których realizacja jest poddawana ocenie śródrocznej. Osoby biorące udział w rekrutacji do szkół doktorskich AGH są wyłaniani w drodze konkursu. By wyłonić najlepszych kandydatów rozpatrywane będą egzamin, list motywacyjny oraz rekomendacja potencjalnego promotora. Każdy doktorant ma otrzymywać stypendium, którego całkowity okres otrzymywania nie może przekroczyć 4 lat. Początkowo ma ono wynosić 37% wynagrodzenia profesora, czyli około 2370 zł, natomiast po otrzymaniu oceny śródokresowej zostanie ono zwiększone do 57%, czyli około 3650 zł. 

Rada Uczelni i Rada Dyscyplinarna 
Są one nowymi organami wchodzącymi w skład struktury uczelni. Do kompetencji pierwszej z Rad należy monitorowanie gospodarki finansowej, wgląd w sposób zarządzania uczelnią, opiniowanie projektów strategii uczelni oraz projektów statusu, wskazywanie kandydatów na Rektora po zaopiniowaniu przez Senat, a także opiniowanie sprawozdań z wywiązania się z podjętej przez uczelnie strategii. Co ciekawe z punktu widzenia studentów, zgodnie z art. 19 ust. 1 przewodniczący samorządu studenckiego ma wchodzić w skład tej rady. Jeśli chodzi natomiast o zakres zadaniowy Rady Dyscyplinarnej, jest ona odpowiedzialna za prowadzenie postępowania w sprawie stopni naukowych oraz może je nadać na drodze decyzji administracyjnej, prowadzi ona równocześnie nadzór nad sprawami merytorycznymi oraz jakością kształcenia. 

Podsumowując całokształt przeprowadzonych zmian trudno nie zauważyć, iż reforma przyniosła za sobą szereg konsekwencji natury prawnej, finansowej, politycznej, gospodarczej, społecznej, kulturowej oraz administracyjnej. Mimo wielu kontrowersji wokół ,,Konstytucji dla Nauki’’ należy przyznać, że sam zamysł oraz idee, które przyświecały jej tworzeniu były słuszne. Należy walczyć o to, by polskie uczelnie stały się bardziej widoczne na arenie międzynarodowe. Jak widać zachodnie trendy nie ominęły również obszaru edukacji. Aby przenieść polską naukę na światowe tory, reforma szkolnictwa wyższego była konieczna. Jest jednak jeszcze zbyt wcześnie, by jednoznacznie ocenić jej efekty. Póki co niewątpliwie należy trzymać kciuki by nasze uczelniane w życie w dobie 2.0 było łatwiejsze i obfitowało w same sukcesy naukowe. 


Po więcej informacji na ten temat możesz sięgnąć tutaj:
Kwiek Marian, Ustawa 2.0 a mierzalność i porównywalność osiągnięć naukowych, Nauka 1/2018 (ss. 65-86)
https://konstytucjadlanauki.gov.pl/
http://naukawpolsce.pap.pl/aktualnosci/news%2C30350%2Custawa-20-najwazniejsze-zapisy.html
https://www.agh.edu.pl/konstytucja-dla-nauki/